Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

BRACIA KARAMAZOW

Jeżeli szatan nie istnieje, jeżeli go stworzył człowiek, to stworzył na swoje podobieństwo (F. Dostojewski).

To ostatnia premiera tego wyjątkowego - pandemia, zmiana dyrektora artystycznego - sezonu w naszym miejskim teatrze. Dano ją 19 czerwca o godz. 19 na małej scenie Solskiego, przy zdziesiątkowanej przez polityczno-sanitarną epidemię widowni. No cóż, znana z handlu reglamentacja dotknęła także teatru.  Szkoda, bo chętnych na obejrzenie tego dzieła było znacznie więcej niż w normalnym czasie liczy ta widownia miejsc. Przy okazji tej premiery po raz kolejny okazało się, że lokalni dziennikarze recenzenci są persona non grata, bowiem się ich po prostu nie zaprasza! Ten barbarzyński obyczaj w sposób oczywisty przekłada się na promocję tego, co się na deskach tarnowskiej sceny dzieje. Jak nas nie chcą i nie zapraszają to nie bywamy i korzystamy z zaproszeń Krakowa, Rzeszowa czy Kielc...  Aliści może nowa dyrektor artystyczna Matylda Baczyńska odwróci ten zabójczy dla PR teatru trend. W tej sytuacji nie pozostaje nam nic innego, jak wsłuchiwać się w opinie znajomych koneserów, szczególnie tych od lat wiernych tarnowskiej Melpomenie. Takich jak chociażby Jan Borek, były dyrektor Solskiego z czasów, kiedy i ja tam pracowałem, który po obejrzeniu najnowszej premiery napisał na FB -  Gorąco polecam. Literatura co oczywiste, znakomita. Świetna, precyzyjna reżyseria. Panowie dali radę. Bardzo dali radę. Dziękuję za świetny spektakl. A my doprecyzujmy, że "Bracia Karamazow" to ostatnia wielka powieść Fiodora Dostojewskiego, uznawana za jedno z najwybitniejszych dzieł w historii literatury, rozpisana na trzech aktorów. Kameralna autorska adaptacja Piotra Fronia oraz intrygująca forma plastyczna spektaklu umożliwiają spojrzenie z nowej perspektywy na relacje zapisane w oryginale.

Bohaterowie inscenizacji, bracia Iwan, Mitia i Alosza, to wielowymiarowo skonstruowane osobowości i zachwycające zestawienie odmiennych charakterów. Targani namiętnościami, rozpaczliwie poszukują sensu istnienia i zmagają się z mrocznym dziedzictwem. Nieustannie góruje nad nimi symboliczna figura zamordowanego ojca. Każdy z braci jest jednocześnie jego kopią i zaprzeczeniem, każdy, dręczony poczuciem winy, próbuje odnaleźć swoje miejsce w bezlitosnym świecie i przezwyciężyć własne ograniczenia. Karamazowska natura popycha ich do czynów wielkich i amoralnych. Dostojewski, mistrz analizy najmroczniejszych zakamarków ludzkiej duszy, dotyka spraw uniwersalnych i odwiecznych dylematów ludzkości. Stawia fundamentalne pytania dotyczące istnienia Boga i wolnej woli, natury dobra, zła, miłości i nienawiści.

- Mierzyliśmy się z ogromem tekstu i wielością wątków. Chodziło o to, by zachować koncepcję spektaklu rozpisanego na trzech aktorów, a jednocześnie opowiedzieć rzetelnie historię. Na scenie mamy Aloszę, Mitię i Iwana, i olbrzymią lalkę - ojca. Skupiliśmy się głównie na wątku relacji ojciec - syn. Założenie jest takie, że każdy z braci miał silną motywację, by zabić ojca. Stawiamy więc tezę, że oni zrobili to razem. Próbowali zabić ojca być może bardziej w sobie i bardziej tę część siebie, która jest tym ojcem, niż fizycznie postać. Dlatego lalka jest wyobrażeniem ojca - trochę trupem, trochę ciałem, nad którym przechodzą psychologiczną rekonstrukcję, szukają odpowiedzi na pytanie, dlaczego każdy z nich chciał zabić część ojca w sobie i czy to się udało - mówi Marta Streker, reżyserka spektaklu, absolwentka Wydziału Lalkarskiego wrocławskiej filii PWST w Krakowie. Reżyserowała lub była asystentką reżysera w teatrach m.in. w Opolu, Łodzi, Wrocławiu.

Podczas spektaklu: używany jest efekt stroboskopowy i dym sceniczny, aktorzy palą papierosy.

Bracia Karamazow – rosyjska powieść psychologiczna, ostatnia powieść Fiodora Dostojewskiego, uważana powszechnie za kulminację jego twórczości. Dostojewski spędził na pisaniu Braci Karamazow ponad dwa lata. Kolejne części utworu ukazywały się w czasopiśmie Russkij Wiestnik, oddzielne wydanie ujrzało światło dzienne w grudniu 1880 roku. W zamierzeniu powieść miała być częścią cyklu Żywot wielkiego grzesznika, a historia Aloszy kontynuowana. Dostojewski zmarł jednak niedługo po publikacji Braci Karamazow, więc dalsze losy bohaterów pozostały w sferze domniemań.

Książka opisuje historię ojcobójstwa, w którą w różnym stopniu są zamieszani wszyscy synowie zamordowanego człowieka. Powieść koncentruje się na psychologicznych pobudkach kierujących bohaterami. Roztrząsa odwieczne dylematy ludzkości, takie jak choćby istnienie wolnej woli, Boga, zła, miłości i ateizmu. Dostojewski po mistrzowsku penetruje najmroczniejsze zakamarki duszy ludzkiej i targające człowiekiem namiętności.

Od czasu wydania książka została uznana przez wielu myślicieli, m.in. Zygmunta Freuda i Alberta Einsteina, za jedno z najwybitniejszych dzieł światowej literatury.

Pierwsze notatki związane z Braćmi Karamazow zaczął pisać Dostojewski już w kwietniu 1878. Jednym z ważniejszych czynników, które wpłynęły na pisarza, była myśl filozofa rosyjskiego Nikołaja Fiodorowa[. Uważał on, że zbawienie może nastąpić na Ziemi poprzez synów potrafiących odkupić grzechy swych rodziców.

Tymczasem synowie Fiodora Karamazowa borykają się z różnorodnej natury problemami moralnymi i życiowymi, które rozbijają rodzinę. Od oskarżenia o ojcobójstwo, które spada na najstarszego z braci, po ciężką chorobę i diabła, nawiedzającego środkowego. Swymi postępkami synowie zaprzepaszczają nadzieję na zjednoczenie ludzkiej rodziny postulowane przez Fiodorowa.

Istotna dla struktury powieści była też osobista tragedia Fiodora Dostojewskiego. W maju 1878 prace nad utworem przerwała śmierć trzyletniego synka, Aloszy (Alosza to też w powieści imię najmłodszego z braci Karamazow). Tragizmu sytuacji dodał fakt, że dziecko zmarło na odziedziczoną po ojcu epilepsję. Główny bohater Braci Karamazow nosi takie samo imię jak zmarły syn autora, pojawia się też historia sztabskapitana Sniegiriowa i jego śmiertelnie chorego synka Iliuszy.

Sam wybór ojcobójstwa jako głównego wątku powieści był inspirowany spotkaniem Dostojewskiego z niejakim Ilińskim na Syberii. Człowiek ten, jak się później okazało, odbywał karę za zbrodnię, której nie popełnił. Iliński był pierwowzorem książkowego Dymitra Karamazowa.

Fiodor Michajłowicz Dostojewski (30.X.1821 –  28.I.1881) rosyjski pisarz i myśliciel. Jeden z najbardziej wpływowych powieściopisarzy literatury rosyjskiej i światowej.  Studiował w Petersburgu inżynierię. Początkowo zarabiał jako tłumacz. Już pierwsza powieść „Biedni ludzie” (1845, wydanie polskie 1929) przyniosła mu wielki sukces. W kolejnych stał się mistrzem analizy psychologicznej. Tworzył prozę na pograniczu realności i wyobraźni. Był zafascynowany irracjonalnymi pierwiastkami natury ludzkiej oraz walką dobra ze złem czającym się wszędzie. Tu: „Sobowtór” (1846, wydanie polskie 1962), „Białe noce” (1848, wydanie polskie 1902).
Na dalszą twórczość wywarło silny wpływ aresztowanie go za działalność polityczną, wyrok śmierci (1849) zamieniony na katorgę i służbę wojskową, które to przeżycia znalazły oddźwięk m.in. we „Wspomnieniach z domu umarłych” (1860-1862, wydanie polskie 1897). Atakował ówczesny indywidualizm filozoficzny, dopatrując się w nim destrukcyjnego wpływu na człowieka i jego moralność, m.in. w „Notatkach z podziemia” (1864, wydanie polskie 1929) oraz w „Zbrodni i karze” (1866, wydanie polskie 1887-1888).

Mimo sukcesu jednej z najwybitniejszych swoich powieści - „Zbrodni i kary” – popadł w długi i uciekł przed wierzycielami za granicę 1867-1871, gdzie wydał „Idiotę” (1868, wydanie polskie 1909) oraz „Biesy” (1872, wydanie polskie 1908). Ta druga powieść przyniosła mu europejski rozgłos. W „Braciach Karamazow” (1879-1880, wydanie polskie 1913) potępił zarówno kapitalistyczną cywilizację, jak ruchy socjalistyczne i rewolucyjne, zarzucając im zagubienie wartości chrześcijańskich i opowiadając się stanowczo przeciwko ateizmowi. Był pisarzem pełnym moralnej pasji, nowatorem artystycznym wahającym się między skrajnym sceptycyzmem i nadzieją. Jest jednym z największych pisarzy czasów nowożytnych, wywarł duży wpływ na literaturę światową. Uważany za mistrza realistycznej i naturalistycznej prozy psychologicznej na pograniczu realności i wyobraźni; w swych utworach często używał motywu walki dobra ze złem czającym się wszędzie.

Głosił tezę o rosyjskim „posłannictwie” historycznym i religijnym, łącząc to przeświadczenie z niechęcią do Zachodu, socjalizmu i rewolucji – atakował ówczesny indywidualizm filozoficzny, dopatrując się w nim destrukcyjnego wpływu na człowieka i jego moralność; potępił zarówno kapitalistyczną cywilizację, jak ruchy socjalistyczne i rewolucyjne, zarzucając im zagubienie wartości chrześcijańskich i opowiadając się stanowczo przeciwko ateizmowi.

Bracia Karamazow
Autor: Fiodor Dostojewski

Tłumaczenie: Adam Pomorski
Reżyseria: Marta Streker
Adaptacja i dramaturgia: Piotr Froń
Scenografia i kostiumy: Katarzyna Leks
Muzyka: Katarzyna Krzewińska
Wykonanie lalek: Justyna Bernadetta Banasiak
Asystent reżysera: Kamil Urban
Inspicjent, suflera: Krystyna Fudyma

Występują:

Mitia - Fabian Kocięcki
Alosza - Stefan Krzysztofiak
Iwan - Kamil Urban

Premiera 19 czerwca (piątek) godz. 19.00

Przygotował Ryszard Zaprzałka
Zdjęcia: Paweł Topolski (www.tarnow.pl)