Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

Żak na dyrektora!

Sytuacja tarnowskiej teatralnej sceny miejskiej, jaka jest, każdy widzi, kto ma choćby cząstkowe pojęcie o sprawach teatru. A jest zła. Z sezonu na sezon jest coraz gorsza i tak już od wielu już lat. Gorsza przede wszystkim artystycznie, zła edukacyjnie i zupełnie beznadziejna, gdy chodzi o kreatywną obecność w mieście i regionie. Piszę o tym od lat i nie widać żadnej jaskółki zmian na lepsze. Tak, zdarzają się przedstawienia odbiegające in plus od tego obrazu (może dwa, może trzy w ostatnich pięciu latach, ale są one klasycznym przykładem wyjątków potwierdzających regułę. Tymczasem stoimy oto przed możliwą zmianą tej sytuacji. I to zmianą zasadniczą. I – co oczywiste, a czego nie należy się bać powiedzieć – zmianę tę może wzmocnić pozytywnie niespodziewania powyborcza sytuacja polityczna w kraju. Ta zmiana to koniec kadencji obecnego dyrektora Tarnowskiego Teatru im. L. Solskiego, Rafała Balawejdera, i szansa na powołanie nowego dyrektora, najlepiej w efekcie przejrzystej procedury konkursowej, co byłoby dla obecnych włodarzy miasta prawdziwym testem na działanie pro publiko bono…

Jak wiemy, w skali kraju jest ostatnio nie najlepiej z transparentnością w konkursach na stanowiska dyrektorskie. Miejmy nadzieję, że Tarnów nie dołączy do grona miast, w których doszło do żenujących przepychanek i nadużyć proceduralnych, czy wręcz – jak niektórzy opisują – tzw. ustawek.

Powiem jedno – nasze miasto, jak kania dżdżu, potrzebuje człowieka, który w końcu odpowie na potrzeby tego rynku i nawiąże do wielkich – nie bójmy się tego słowa – tradycji „Solskiego” z czasów legendarnego dyrektora Ryszarda Smożewskiego. I powiem teraz drugie – ja znam takiego człowieka i również ci, którzy interesują się choćby trochę kulturą.  Niezależnie od wyników rzetelnie przeprowadzonego konkursu, chciałbym tutaj jednoznacznie opowiedzieć się za konkretnym rozwiązaniem personalnym, za kandydaturą Tomasza Antoniego Żaka.

Tak, dyrektor Teatru Nie Teraz jest moim znajomym od bardzo dawna, a nawet więcej niż znajomym. To prawda również, że od lat z nim współpracuję przy różnych projektach związanych z kulturą, a teatrem w szczególności. Nie jestem więc obiektywny, jak by ktoś powiedział. A kto jest? Czy istnieje jakikolwiek juror, który oceniałby do końca obiektywnie? Natomiast ja jestem w tej wyjątkowej sytuacji, że ta moja znajomość pana Żaka i jego dokonań, daje mi tylko pewność, że słusznie na niego wskazuję.  Wiem jednak, że moje pozytywne emocje nie do końca mogą przekonać wielu malkontentów, ludzi potrzebujących konkretów czy też takich, których opinie są, z jednej strony efektem kompleksu prowincji, a z drugiej wynikiem - niestety – plotek lub wręcz pomówień. Zresztą, polaryzacja opinii w przypadku osób aktywnych jest nieunikniona, a o takiej osobie właśnie piszę.

Spróbujmy wobec tego zsumować fakty, co i mnie pozwoli raz jeszcze upewnić się, że tytułując ten tekst - „Żak na Dyrektora”, nie popełniłem błędu. Z kim wiec mamy do czynienia? Kogo chciałbym widzieć dyrektorem miejskiej sceny w Tarnowie?

Żak to rocznik 1955, a więc, jak data wskazuje, człowiek dojrzały emocjonalnie i doświadczony, a jednocześnie, o czym świadczy jego obecna ciągła aktywność, wciąż dynamiczny i wyjątkowo kreatywny. Przy czym o uporządkowanym życiu osobistym i duchowości, która może być przykładem dla każdego katolika.

Żak pochodzi z rodziny kresowej z Wołynia, a wychował się na Ziemiach Odzyskanych. Te jego korzenie dodatkowo sytuują go, jako postać wieloformatową i wielokulturową, co jest bardzo widoczne w jego oryginalnej twórczości teatralnej, jak i pisarskiej (w roku 2014 został wyróżniony prestiżową nagrodą Literacką im. Józefa Mackiewicza za książkę „Dom za żelazną kurtyną. Listy do Pani S.”.

Żak jest wszechstronnie wykształcony – ukończył cztery kierunki studiów, w tym reżyserię teatralną (eksternistycznie). Dopowiedzmy tutaj, że obok dyplomu magistra bibliotekoznawstwa i informacji naukowej (Akademia Świętokrzyska w Kielcach), jest absolwentem studiów podyplomowych z zakresu zarządzania małymi i średnimi firmami (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie) i ubezpieczeń (Wyższa Szkoła Ubezpieczeń i Bankowości w Warszawie). Posiada również certyfikaty wielu specjalności, od umiejętności komunikacyjnych między ludźmi po uprawnienia taternickie.

Wyjątkowa jest tzw. kariera zawodowa Żaka, a więc jego doświadczenia, także na stanowiskach kierowniczych. Przede wszystkim Żak jest chyba jedynym w naszym regionie człowiekiem, który pracował lub współpracował z niemal każdą instytucją kultury. Zaczynał swą pracę zawodową, jako bibliotekarz; był też przez wiele lat antykwariuszem (słynny Antykwariat „Pogoń” na Placu Rybnym). To on zorganizował jedyną w dziejach Tarnowa Aukcję Starej Książki. Przez wiele lat był kustoszem tarnowskiej biblioteki Muzeum Okręgowego, gdzie również angażował się w działalność ekspozycyjną (np. pierwsza po II wojnie światowej wystawa poświęcona bitwie pod Łowczówkiem) oraz naukową (wiele publikacji, w tym poświęconych Sanguszkom. Żak był na naszym gruncie prekursorem w zakresie badań dziejów tej książęcej rodziny). 

W Pałacu Młodzieży pracował, jako instruktor teatralny (to tam powstały zręby Teatru Nie Teraz), a w latach 1991-92 pełnił funkcję dyrektora tej placówki edukacji pozaszkolnej. Nauczycielem jest zresztą od lat, obecnie prowadzi zajęcia z teatru w Gimnazjum nr 4 im. Jerzego Brauna. Instruktorem ds. teatru był również w Wojewódzkim Ośrodku Kultury i w Miejskim Centrum Kultury.

Przez całe lata pracował, jako dziennikarz, współpracując z wieloma mediami drukowanymi, ale także z radiem i telewizją. Przez około trzy lata był redaktorem naczelnym regionalnego tygodnika TEMI. Współtworzył pierwszy po 1989 r. w Tarnowie periodyk prywatny - „Gazetę Tarnowską”. Do dzisiaj jest redaktorem i wydawcą jedynego w regionie czasopisma artystyczno-publicystycznego „Intuicje”. Publikuje również w innych mediach, w tym jest stałym felietonista i autorem ekskluzywnego krakowskiego magazynu „Polonia Christiana”.

Nie można tutaj zapomnieć o biznesowej działalności Żaka, który na początku lat 90-tych prowadził pierwszą na lokalnym rynku firmę marketingowo- wizerunkową o nazwie Agencja Promocyjna „OFF”. To ta firma była m.in. wydawcą pięknych przewodników po ulicach Tarnowa, pierwszego u nas tego typu edytorskiego przedsięwzięcia. Zresztą działalność wydawnicza Żaka to osobny temat, wart odrębnego opracowania (choćby podziwiane w całej Polsce programy Teatru Nie Teraz).  Wracając do biznesu. Żak był Specjalistą ds. Public Relations i Rzecznikiem Prasowym Karpackiej Spółki Gazownictwa. Podobną funkcję, jako Pełnomocnik, przez wiele lat pełnił w Spółce Akcyjnej POLDIM. Do tego dodajmy jeszcze wieloletnią działalność w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego, a w ramach tegoż, jako trenera sprzedaży w największych konsorcjach sprzedaży sieciowej w kraju.

Domknijmy ten katalog zawodowych aktywności Żaka jego dyrektorowaniem Teatrowi Nie Teraz (w tym roku mija 35 lat istnienia tej sceny!). A z tym dyrektorowaniem wiąże się niezwykła sprawność organizatora działań kulturalnych i edukacyjnych, i wręcz niesłychana sprawność menadżerska, i to w sytuacji działania „od zawsze” bez jakiegokolwiek stałej dotacji.

Żak jest jednak przede wszystkim artystą, wszechstronnym twórcą – pisarzem, poetą, dramatopisarzem, scenarzystą, scenografem, aktorem, no i reżyserem. Oprócz reżyserowania w swoim teatrze współpracował z teatrami polskimi i zagranicznymi. Współtworzył wiele artystycznych projektów ogólnopolskich i międzynarodowych. Wymieńmy tutaj najważniejsze z dokonań.

Najpierw spektakle teatralne:

- „Pasja według św. Jana" (1981), według poezji Jana Lechonia, scenariusz i scenografia T.A. Żak;

- „Butelki" (1981), spektakl autorski, scenografia Marek Sak. I nagroda na Sądeckich Konfrontacjach Amatorskich Teatrów w Nowym Sączu., zaproszenie na Ogólnopolski Festiwal Teatrów Młodzieżowych w Poznaniu w roku 1983;

- „Między wierszami wierszy” (1983), według poezji Leszka Szarugi. Scenariusz T.A. Żak, muzyka Jan Kołodziejczyk. Zaproszenie m.in. na Reminiscencje Teatralne w Krakowie, Międzynarodowy Festiwal Teatrów Uniwersyteckich w Bratysławie;

- „Ballady i songi” (1986), spektakl muzyczny, muzyka T. Lewandowski, teksty T.A. Żak;

- „Próba wyobraźni” (1986), spektakl uliczny, scenariusz T.A. Żak. Zaproszenie na Międzynarodowy Festiwal Teatrów Ulicznych w Jeleniej Górze w roku 1987;

- „Europa po deszczu” (1989), scenariusz T.A. Żak, scenografia i muzyka Jacek Solakiewicz;

- „Piano” (1997), scenariusz T.A. Żak, muzyka Rafał Habel. Premiera w Teatrze Terminus a Quo w Nowej Soli. Zaproszenie na Konfrontacje Teatralne w Łodzi;

- „Na etapie” (2000), scenariusz T.A. Żak, muzyka Grzegorz Radłowski, premiera w Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej w Skarżysku Kamiennej;

- „Europolis” (2003), scenariusz T.A. Żak, premiera w Tarnowskim Teatrze im. L. Solskiego. Zaproszenie na Festiwal „Malta” w Poznaniu;

- „Liczba Aniołów” (2004), scenariusz T.A. Żak, premiera w Teatrze im. Stanisława  Ignacego Witkiewicza w Zakopanem;

- „Rybowicz, czyli głowa pełna lalek”, według poezji i prozy Jana Rybowicza, scenariusz T. A. Żak, premiera na tarnowskim Dworcu PKP;

- „Niewierni” (2007), inscenizacja „Księcia Niezłomnego” Calderona de la Barca w tłumaczeniu Juliusza Słowackiego, premiera w Rheinhausen w Niemczech;

- „Kreon” (2009), inscenizacja „Antygony” Sofoklesa, premiera w Tarnowskim Teatrze im. L. Solskiego. Zaproszenie na Międzynarodowy Festiwal Kultury Studenckiej FAMA w Świnoujściu;

- „Intensywność szkła poza percepcją” (2010), według poezji i prozy Sylvii Plath, scenariusz T.A. Żak, muzyka T. Lewandowski. Premiera w Hotelu Tarnovia w Tarnowie;

- „Ballada o Wołyniu” (2011), według „Zasypie wszystko, zawieje” Włodzimierza Odojewskiego, scenariusz T.A. Żak. Premiera w Muzeum Niepodległości w Warszawie;

- „Wyklęci” (2012), scenariusz T.A. Żak. Premiera w Areszcie Śledczym Warszawa-Mokotów (osławione więzienia na ul. Rakowieckiej);

- „Dzień gniewu” (2013), inscenizacja dramatu Romana Brandstaettera, muzyka Adam Strug. Premiera w Ośrodku Spotkania Kultur – „Synagoga” w Dąbrowie Tarnowskiej;

- „Kreon 2010” (2014), inscenizacja „Antygony” Sofoklesa. Premiera w Domu Pielgrzyma Amicus przy kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu  w Warszawie;

- „Wyżej niż Połonina. Saga w VI aktach” (2015). Realizacja w Teatrze im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie. Autor – T.A. Żak. Premiera w cerkwi w Baligrodzie.

A teraz tzw. projekty:

- „Podróże” (1985), we współpracy z kilkoma innymi zespołami teatralnymi w Teatrze 77 w Łodzi;

- cykl „Próba Wyobraźni”, realizowany w Tarnowie: „Pożegnanie” (1989), w kooperacji z warszawskim rzeźbiarzem Wiesławem Janaszem; „Ulica" (1989), w kooperacji z artystą plastykiem Winicjuszem Borowskim z Zamościa i „Dom" (1990), zrealizowany z dwójką tarnowskich plastyków - Markiem Sakiem i Jackiem Wróblem oraz w Tuchowie: „Miasteczko" (1992), we współpracy z brytyjsko-holenderskim zespołem The Theatre of Small Mercies;

- dwie edycje pierwszego w Tarnowie interdyscyplinarnego festiwalu artystycznego Spotkania Teatrów Innych (1990 i 1991), z udziałem artystów z całej Polski;

- „Tichsze” (1992), międzynarodowy projekt artystyczny (we współpracy z artystami z Ukrainy) zrealizowany w okolicach Kalwarii Pacławskiej koło Przemyśla;

- „Ikonostas” (1993), międzynarodowy projekt artystyczny (we współpracy z artystami z Ukrainy) zrealizowany w Tarnopolu na Ukrainie;

- Teatralne Spotkania Obrzeży (1991 – 1997), siedem edycji ogólnopolskiego festiwalu teatralnego realizowanego w Galerii Władysława Hasiora w Zakopanem we współpracy z Fundacją Wsi Polskiej i Muzeum Tatrzańskim (Żak był pomysłodawcą formuły tego festiwalu, a jego TNT współorganizatorem);

- dwie edycje projektu „Kwiaty” (1997 i 2000), projekt warsztatowo – artystyczny zrealizowany we współpracy z Theatre OX z Singapuru;

- „Czym wypełnić puste ramy” (2002 - 2003), projekt warsztatowy i artystyczno - religijny zrealizowany we współpracy z Wydziałem Duszpasterstwa Młodzieży Kurii Diecezjalnej w Tarnowie;

- „Drzewo Krzyża” (2004), projekt warsztatowo-artystyczny zrealizowany we współpracy z pięcioma gminami Małopolski i Podkarpacia (Borzęcin, Dębica, Skrzyszów, Wierzchosławice, Wojnicz), połączony z widowiskiem pasyjnym;

- „Drzewo” (2007), projekt warsztatowo-artystyczny zrealizowany we współpracy z Biurem Wystaw Artystycznych w Tarnowie oraz dwoma gminami Małopolski (Tarnów, Tuchów), połączony z widowiskiem pasyjnym prezentowanym na dworcu kolejowym w Tarnowie – Mościcach;

- „Czytanie nocą” (2007 – 2010), cykl kilkudziesięciu spotkań artystyczno-literackich realizowanych we współpracy z Księgarnią „Oświatowa” i z Kawiarnią „Tatrzańska”;

- „Butoh” (2008), projekt warsztatowo – artystyczny zrealizowany we współpracy z japońskim mistrzem teatru butoh, Daisuke Yoshimoto, zrealizowany w Centrum Paderewskiego w Kąśnej Dolnej;

- „Drzewo” (2009), projekt warsztatowo-artystyczny zrealizowany we współpracy z tarnowskimi szkołami artystycznymi, połączony z widowiskiem pasyjnym prezentowanym w Zakładzie Karnym w Tarnowie;

- „Sztuka konfliktu” (2009 – 2010), projekt warsztatowo-artystyczny zrealizowany we współpracy z Salezjańskim Wolontariatem Misyjnym MŁODZI ŚWIATU w Krakowie;

- „Mistrz Butoh” (2012), projekt warsztatowo – artystyczny z udziałem mistrza teatru butoh zrealizowany we współpracy z Tarnowskim Centrum Kultury;

- „Festiwal Niepodległości” – (pierwsza edycja w 2012), projekt środowisk patriotycznych regionu tarnowskiego, którego współtwórcą był Żak;

- „Wiatr Wolności” (2014), projekt warsztatowo – artystyczny w kooperacji z Małopolskim Urzędem Marszałkowskim i we współpracy ze Starostwem Powiatowym w Tarnowie i z gminami powiatu tarnowskiego (Gromnik, Tuchów, Zakliczyn);

- „Tutaj była wojna” (2015), projekt warsztatowo – artystyczny w Gminie Szerzyny (Małopolska) z plenerowym widowiskiem teatralnym zrealizowanym w miejscowości Ołpiny;

- „Wiatr Wolności - Wymarsz” (2015), projekt warsztatowo – artystyczny w kooperacji z Małopolskim Urzędem Marszałkowskim i we współpracy ze Starostwem Powiatowym w Tarnowie i z gminami powiatu tarnowskiego ( Tuchów i Zakliczyn).

Ja już dawno utwierdziłem się w przekonaniu, że Tomasz A. Żak jest najlepszym kandydatem na stanowisko dyrektora Tarnowskiego Teatru im. L. Solskiego. Takie zdanie, jak wiem, prezentuje wiele znaczących osób, także spoza Tarnowa i również z tzw. branży. Mimo wszystko dodajmy jeszcze coś do tego, co już zostało powiedziane.

Żak czynnie teatralnie współpracował m.in. z:

Teatrem 77 z Łodzi; Teatrem Snów z Gdańska; Teatrem 8 Dnia z Poznania; Stowarzyszeniem Gardzienice; Teatrem Węgajty;      Ośrodkiem Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralnych we Wrocławiu (dzisiaj Instytut Grotowskiego); The Workcenter of Jerzy Grotowski and Thomas Richards w Pontederze we Włoszech; Teatrem Lalek „Banialuka” w Rzeszowie; Tarnowskim Teatrem im. Ludwika Solskiego; Teatrem im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem; Teatrem im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie.

Żak ze swoim Teatrem od kilku lat odnosi spektakularne sukcesy w całym kraju, częściej prezentując swoje wysoko przez krytykę oceniane spektakle w Warszawie niż w rodzinnym Tarnowie. A jednocześnie Żak ma swój „znak firmowy” - unikalny talent do prezentowania swoich spektakli w miejscach zdawać by się mogło zupełnie nieteatralnych, takich jak np. świątynie i klasztory, synagogi i cerkwie, zamki i pałace, stodoły i dworce kolejowe, więzienia i fabryki, galerie sztuki i galerie handlowe itp.

To sytuacja paranoiczna, aby artysta tej klasy i takiego talentu nie mógł w pełni służyć swojemu miastu i aby to miasto nadal nie chciało z takiej możliwości skorzystać. Już od kilku tygodni oczekuję na ogłoszenie konkursu na stanowisko dyrektora miejskiej sceny i oczekuję z coraz większym niepokojem. Czas byłby już najwyższy na działania Magistratu w tej sprawie. A tymczasem napisałem to, co uważam za konieczne i mam nadzieję, że Tomasz A. Żak do konkursu zechce przystąpić, co leży w interesie nas wszystkich..

Tak więc: ŻAK NA DYREKTORA!

Ryszard Zaprzałka