czyli

Narodowe Czytanie po raz 15.

W ten weekend w całej Polsce i na świecie odbywa się wspólna lektura „Dziadów” Adama Mickiewicza w ramach Narodowego Czytania 2026 – największej w Polsce akcji promującej czytelnictwo. To właśnie dramat Adama Mickiewicza został wybrany w ramach tegorocznego Narodowego Czytania. W akcję włączyło się z rozmachem Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa w Lisiej Górze. Tamtejsza Biblioteka prowadzona przez dwie prawdziwe Judymki: Renatę Skibę i Annę Cebulę zorganizowała w piątek 4 września o godz.18 ,nazywane lekturą lektur, czytanie Dziadów, w bardzo starannie zaaranżowanej teatralnie przestrzeni sali widowiskowej, gromadząc komplet uczestników z wójtem Gminy Arkadiuszem Mikułą na czele.

Ta czteroczęściowa „lektura lektur” ,jak nazywa się mickiewiczowskie Dziady ukazuje m.in. narodową tożsamość w okresie zaborów, prześladowanie polskiej młodzieży przez carskie władze, a ukazane przez naszego wieszcza sceny łączą realizm, fantastykę, ludowość i wzniosłość.

Nastrój i tajemnica. Duchy i ludzie. Miłość silniejsza niż śmierć. Wielkie, fundamentalne dla naszej tożsamości pytania – wyznaczały także lisiogórskie Dziady. Podkreślała to znakomita scenografia, której nie powstydziłby się nie jeden zawodowy teatr – nietypowa widownia ułożona w tajemniczy krąg, który wyznaczały palące się świece i usytuowany pośrodku symboliczny pogański kurhan – mogiła, podkreślały nastrój pradawnych obrzędów. A ich moderator – okryty czarną opończą Guślarz, w którego wcielił się znakomity aktor i autor scenariusza Andrzej Król, będącego kompilacją wszystkich części Dziadów, któremu towarzyszyła biała postać – cmentarna zjawa, duch z zaświatów Małgorzata Król – Advashchenko, dopełniały reszty. To oni właśnie poruszając się w ciemności z płonącymi światłami wywoływali z kręgów widzów poszczególne postaci, które odczytywały starannie dobrane fragmenty – cytaty z Dziadów.

W tej 18. osobowej grupie byli mieszkańcy Lisiej Góry: uczniowie i urzędnicy, ludzie różnych stanów i zawodów. A wśród nich dwaj alumni Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie: al. Krystian Czahor i dk. Szymon Uroda , którzy w listopadzie 2025 roku wystawili u siebie głośną inscenizację właśnie Dziadów a teraz reżyser tamtego przedstawienia dk. Szymon Uroda wykreował w lisiogórskim obrzędzie Dziadów postać Konrada, którego kilkunastominutowy monolog wzbudził powszechny aplauz ponad 100 osobowej widowni.

Podobnie, jak w poprzednich edycjach Narodowego Czytania honorowy patronat nad tym znaczącym wydarzeniem objął Prezydent RP Karol Nawrocki wraz z małżonką. To oni zainaugurowali warszawskie Narodowe Czytania na Skwerze Adama Mickiewicza przy Krakowskim Przedmieściu.

Dziady to fundament polskiej kultury i swoista „lektura lektur”. To narodowe misterium, w którym przeszłość wiąże się z przyszłością, a tradycyjne obrzędy tworzą przestrzeń dla naszych narodowych debat – napisała w specjalnym liście Para Prezydencka.

– To właśnie w Dziadach łączność z dawnymi dziejami wpisana jest w historię Polski i przypomina o wartościach kształtujących naród – podkreśliła Para Prezydencka w swoim przesłaniu, zachęcając do wspólnego czytania Dziadów w szkołach, bibliotekach, instytucjach kultury i parafiach, na placach, skwerach, przy ulicach i pomnikach Adama Mickiewicza – wszędzie tam, gdzie żywa jest pamięć o poecie i jego arcydziele.  

15. edycja Narodowego Czytania i sama nazwa „Narodowe Czytanie” odnosi się do tego, co najistotniejsze, najbardziej fundamentalne w budowaniu wspólnoty narodowej. Bowiem dziedzictwo kulturowe, literatura i język polski to to, co wspólnocie narodowej przez wieki pomaga trwać – podkreślał Karol Nawrocki, rozpoczynając wspólną lekturę.

Karol Nawrocki podkreślał również, że nie ma polskiej literatury bez Adama Mickiewicza – to fundamentalna, kluczowa postać dla zrozumienia polskiej duszy i polskiej narodowej tożsamości. Małżonka prezydenta zauważyła, że Narodowe Czytanie odbywa się w ponad 40 krajach na całym świecie. – Dzięki polskiej literaturze jesteśmy dzisiaj wszyscy blisko – wskazała.

Akcja „Narodowe Czytanie” organizowana jest od 2012 roku. Została zainicjowana publiczną lekturą „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Dotychczas przeczytano ponadto: dzieła Aleksandra Fredry, „Trylogię” Henryka Sienkiewicza, „Lalkę” Bolesława Prusa, „Quo Vadis” Henryka Sienkiewicza, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, nowele polskie, „Balladynę” Juliusza Słowackiego. „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza, „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, „Kordiana” Juliusza Słowackiego oraz poezje Jana Kochanowskiego.

„Dziady” łączą świat ludowych wierzeń i obrzędów z refleksją nad człowiekiem, pamięcią, odpowiedzialnością, wolnością i losem narodu. To dzieło, które od pokoleń zajmuje szczególne miejsce w polskiej kulturze i pozostaje jednym z najważniejszych tekstów naszej literatury.

Wspólne czytanie pozwala spojrzeć na utwór z nowej perspektywy, usłyszeć jego fragmenty w interpretacji innych uczestników oraz przekonać się, że klasyka może wciąż inspirować i zachęcać do rozmowy. Tym bardziej, że wielka polska literatura, podobnie jak historia jest przez obecnie rządzących Polską skutecznie rugowana z programów szkolnych!

Na koniec znaczący, wymowny cytat z Dziadów – przesłanie do Rządu Warszawskiego:
Nasz naród jak lawa. Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa. Lecz wewnętrznego ognia i sto lat nie wyziębi – plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi!

Ryszard Zaprzałka