czyli
pytania o najlepszy teatr.
Wydaje się, że najlepszy teatr nie istnieje. Jest tylko teatr, który zostaje z nami na dłużej… ale pytania pozostają. Czy ważniejszy jest spektakl, który pokazano kilka razy, ale pozostawił po sobie artystyczny ślad? – jak to bywa m.in. w przypadku Teatru Nie Teraz, ciągle w drodze, programowo bezdomnego. Czy przedstawienie grane dziesiątki razy dla szerokiej publiczności? – jak zdarza się m.in. w Teatrze im. L. Solskiego w Tarnowie. Czy teatr powinien przede wszystkim przesuwać granice, czy również odpowiadać na potrzeby widzów, którzy regularnie zasiadają na widowniach instytucji w całej Polsce? Czy liczy się eksperyment, czy mistrzostwo warsztatu? Być może odpowiedź brzmi: potrzebujemy jednego i drugiego.
Poniżej publikujemy za znanym i cenionym branżowym portalem e-teatr subiektywny wybór popularnego aktora i cenionego krytyka teatralnego Wiesława Kowalskiego – „MOJE TEATRALNE NAJ 2025/2026”. Ranking oparty na osobistych doświadczeniach i przekonaniu, że w teatrze najciekawsze są różnice zdań.
Rankingi teatralne mają w sobie coś z próby zmierzenia żywiołu. Można policzyć premiery, zebrać nazwiska, stworzyć listy, przyznać punkty i wybrać „najlepszych”, ale teatr – ze swoją ulotnością, emocją i nieprzewidywalnością – zawsze będzie wymykał się tabelkom. Jak mawia Jacek Mroczek: „Nie przepadam za rankingami – porównują zazwyczaj kiełbasę z Księżycem”. A jednak co roku do tej próby wracamy. Nie dlatego, że teatr daje się łatwo zmierzyć, ale dlatego, że rozmowa o nim jest częścią samego teatru.
Sezon 2025/2026 był wyjątkowo intensywny. Był czasem wielkich opowieści i małych, precyzyjnych teatralnych form. Sezonem powrotu do klasyki, ale także mocnego wejścia tematów społecznych, historii, pamięci i pytań o miejsce człowieka w świecie gwałtownych przemian. Na scenach spotykały się wielkie zespoły repertuarowe, młodzi twórcy debiutujący z odwagą, teatr muzyczny, lalkowy, taneczny i telewizyjny. To był sezon, w którym teatr po raz kolejny udowodnił, że nie ma jednego języka.
W tym roku szczególnie mocno wybrzmiała dyskusja o tym, czym właściwie powinien być ranking teatralny. Opublikowane przez miesięcznik „Teatr” zestawienie najlepszych przedstawień sezonu wywołało emocje – jednych zachwyciła odwaga w docenianiu projektów nieoczywistych, kameralnych i eksperymentalnych, inni zwracali uwagę, że pominięto wiele ważnych premier dużych scen repertuarowych. Spór ten jest zresztą bardzo teatralny: dotyczy nie tylko tego, które przedstawienia są najlepsze, ale przede wszystkim tego, jak dziś rozumiemy „ważność” teatru.
Dlatego mój ranking po raz kolejny nie jest próbą ustanowienia jedynej prawdy o sezonie. Nie pretenduje do roli ostatecznego werdyktu. Jest wyborem – subiektywnym, świadomie niepełnym, wynikającym z setek godzin spędzonych na widowniach. Obejrzałem ponad 200 spektakli, ale teatr jest dziś tak różnorodny i rozproszony, że nikt nie jest w stanie zobaczyć wszystkiego. Każdy ranking jest więc także opowieścią o tym, czego jego autor szuka w teatrze.
Tym razem wybieram przedstawienia, które łączy jedna cecha: zostały ze mną na dłużej. Były wśród nich wielkie narracje, jak „Bracia Lehman” czy „Termopile polskie”, spektakle mierzące się z historią i pamięcią, jak „Sprawa Dawida Frankfurtera”, ale także przedstawienia, które dotykały doświadczenia społecznego i rodzinnego – „Chłopki”, „Uroczystość” czy „Trojanki”. Doceniam zarówno siłę zespołów aktorskich, jak i indywidualne kreacje. Pamiętam o teatrze muzycznym, operze, teatrze lalek i młodym widzu, bo polski teatr nie kończy się na scenach dramatycznych.
Ważnymi bohaterami tego sezonu były również instytucje. Teatry, które potrafiły zbudować spójny program, odważnie podejmować tematy i jednocześnie pozostawać miejscem spotkania z publicznością. Szczególne miejsce w tym zestawieniu zajmują dla mnie Teatr Wybrzeże w Gdańsku, Teatr Współczesny w Warszawie, Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie czy Teatr Narodowy, który wraz z pierwszym sezonem Jana Klaty rozpoczął nowy etap swojej historii.
Był to także sezon napięć. Teatralne konflikty wychodziły poza sceny i kulisy, wywołując rozmowy o odpowiedzialności artystów, sposobach zarządzania instytucjami, warunkach pracy i kulturze dialogu. Teatr okazał się nie tylko przestrzenią artystyczną, ale także miejscem, w którym odbijają się problemy całego środowiska.
Dlatego tegoroczny ranking traktuję przede wszystkim jako zaproszenie do rozmowy. Nie jako listę zwycięzców i przegranych, ale jako próbę uchwycenia sezonu, który był różnorodny, momentami burzliwy, często bardzo interesujący.
Bo najważniejsze w teatrze nie jest to, kto znalazł się na pierwszym miejscu. Najważniejsze jest to, że po wyjściu z sali nadal mamy o czym rozmawiać.
Zapraszam więc do mojego subiektywnego podsumowania sezonu 2025/2026.
Najlepsze przedstawienie:
SPRAWA DAVIDA FRANKFURTERA – reż. Marcin Wierzchowski, Teatr Wybrzeże w Gdańsku
BRACIA LEHMAN – reż. Oskar Winiarski, Teatr Współczesny w Warszawie
CHŁOPKI – reż. Sławomir Narloch, Teatr Współczesny w Warszawie
UROCZYSTOŚĆ – reż. Małgorzata Bogajewska, Teatr Ludowy w Krakowie
TROJANKI – reż. Aleksandra Bielewicz, Teatr Powszechny w Warszawie
TERMOPILE POLSKIE – reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie
Najlepszy teatr:
TEATR WYBRZEŻE W GDAŃSKU
Za konsekwentnie budowany sezon, w którym teatr połączył ambicję repertuarową z różnorodnością form i tematów. Za odważne podejmowanie kwestii historii, pamięci i współczesnych konfliktów społecznych, a także za umiejętność realizowania zarówno dużych projektów autorskich, jak i przedstawień opartych na najnowszej dramaturgii.
TEATR WSPÓŁCZESNY W WARSZAWIE
Za otwarcie nowego etapu działalności artystycznej i sezon pokazujący szerokie możliwości sceny repertuarowej — od wielkiej panoramy przemian ekonomicznych i społecznych w „Braciach Lehman” po społeczną opowieść „Chłopki”. Za próbę połączenia tradycji teatru zespołowego z poszukiwaniem nowego języka artystycznego.
TEATR JARACZA W OLSZTYNIE
Za sezon, w którym jubileusz stał się nie tylko okazją do podsumowania dorobku, ale przede wszystkim punktem wyjścia do refleksji nad własną historią i miejscem teatru w kulturze. Za umiejętne łączenie klasycznych tekstów, nowych tematów i lokalnej perspektywy.
TEATR NARODOWY W WARSZAWIE
Za pierwszy sezon dyrekcji Jana Klaty, który otworzył nowy rozdział w historii sceny. Za konsekwentną próbę połączenia tradycji Teatru Narodowego z nowym spojrzeniem na klasykę i współczesność, a także za realizację „Termopil polskich” — jednego z najważniejszych i najbardziej dyskutowanych spektakli sezonu.
Najlepsze wystawienie nowej polskiej sztuki/tekstu:
BENIAMIN M. BUKOWSKI – libretto do „Najlepszego miasta świata”, reż. Barbara Wiśniewska, Teatr Wielki – Opera Narodowa w Warszawie
AGATA DUDA-GRACZ — „Memling, czyli historia końca świata”, reż. Agata Duda Gracz, Teatr Wybrzeże w Gdańsku
MARIUSZ GOŁOSZ– „Pieśni piekarzy polskich”, reż. Klaudia Gębska, TVP
MAREK MODZELEWSKI – „Pacyfiści”, reż. Jacek Braciak, Teatr Współczesny w Warszawie/Teatr STU w Krakowie
Najlepsze wystawienie nowej sztuki zagranicznej:
BRACIA LEHMAN – reż. Oskar Winiarski, Teatr Współczesny w Warszawie
CO PO GRACE? Carey Crim – reż. Krzysztof Dracz, Teatr Polonia w Warszawie
ZAPĘTLONA Matthew Lombardo – reż. Krystyna Janda, Teatr Polonia w Warszawie
Najlepsza reżyseria:
KRYSTYNA JANDA – „Klub kawalerów”, Och-Teatr w Warszawie
ANNA ILCZUK – „Trzy siostry. Dyplom.”, AST Wrocław
KATARZYNA MINKOWSKA – „Wszyscy jesteśmy Belén”, Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie
JAN KLATA – „Krzyżacy”, Teatr im. Jaracza w Olsztynie; „Termopile polskie”, Teatr Narodowy w Warszawie
KRZYSZTOF WARLIKOWSKI – „Europa”, Nowy Teatr w Warszawie
MAŁGORZATA BOGAJEWSKA – „Uroczystość”, Teatr Ludowy w Krakowie
Najlepszy zespół aktorski:
Teatr Współczesny w Warszawie
Teatr Wybrzeże w Gdańsku
Teatr Narodowy w Warszawie
Nowy Teatr w Warszawie
Teatr Ludowy w Krakowie
Najlepsza rola kobieca:
ANNA RADWAN jako Sara, „Requiem dla snu”, reż. Jakub Skrzywanek, Teatr Studio/NST Kraków
AGNIESZKA RAJDA jako Belén, „Wszyscy jesteśmy Belén”, reż. Katarzyna Minkowska, Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie
KRYSTYNA JANDA jako Tallulah Bankhead, „Zapętlona”, reż. Krystyna Janda, Teatr Polonia w Warszawie
MAJA OSTASZEWSKA jako Sarah Kofman, „Kofman. Podwójne wiązanie”, reż. Katarzyna Kalwat, Nowy Teatr w Warszawie
MAGDALENA CIELECKA jako Assia, „Europa”, reż. Krzysztof Warlikowski, Nowy Teatr w Warszawie
Najlepsza rola męska:
MARCIN MIODEK jako Hugo, „Memling, czyli historia Końca Świata”, reż. Agata Duda Gracz, Teatr Wybrzeże w Gdańsku
MACIEJ CYMOREK jako Zbyszko, Krzyżacy, reż. Jan Klata, Teatr Jaracza w Olsztynie
JAN FRYCZ jako Stanisław August Poniatowski, „Termopile Polskie”, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie
SZYMON ROSZAK jako Henry Lehman, PRZEMYSŁAW KOWALSKI jako Emanuel Lehman, MATEUSZ KRÓL jako Mayer Lehman – „Bracia Lehman”, reż. Oskar Winiarski, Teatr Współczesny w Warszawie
Najlepsza kobieca rola drugoplanowa:
AGNIESZKA PILASZEWSKA jako Marianna – „Chłopki”, reż. Sławomir Narloch, Teatr Współczesny w Warszawie
ALINA CHECHELSKA „Strach zżera duszę”, reż. Jędrzej Piaskowski, Teatr Śląski w Katowicach
MAJA PANKIEWICZ „Magiczna rana”, reż. Radosław B. Maciąg, Teatr Studio w Warszawie
MAŁGORZATA NIEMIRSKA jako Widmo, „Lalka”, reż. Mikita Iłynczyk, Teatr Dramatyczny w Warszawie
Najlepsza męska rola drugoplanowa
ANTONI WŁOSOWICZ jako Kim, „Uroczystość”, reż. Małgorzata Bogajewska, Teatr Ludowy w Krakowie
OSKAR HAMERSKI jako Kniaź Patiomkin, Wańka Kain, Arżanow – „Termopile polskie”, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie
Najlepszy Teatr Telewizji:
RUDA – reż. Wawrzyniec Kostrzewski, TVP
Najlepsza rola kobieca w Teatrze Telewizji:
ANNA DYMNA jako Jadwiga, „Królowa miłości”, reż. Monika Czajkowska, TVP
OLGA SARZYŃSKA jako Małgosia, „Ruda”, reż. Wawrzyniec Kostrzewski, TVP
Najlepsza rola męska w Teatrze Telewizji:
JULIUSZ CHRZĄSTOWSKI jako Robert Diabeł, „Prałat”, w reż. Marcin Liber, TVP
RAFAŁ DZIWISZ jako Prałat, „Prałat”, reż. Marcin Liber, TVP
Najlepsza rola kobieca w teatrze muzycznym:
JULIA TOTOSZKO jako Lydia, „Beetlejuice”, rez. Jacek Mikołajczyk, Teatr Syrena w Warszawie
ALEKSANDRA KUBAS-KRUK jako Sofia, „Il Signor Bruschino”, reż. Jitka Stokalska, Polska Opera Królewska w Warszawie
AGATA ŁABNO jako Krystyna/ Marta Majewska, „ZŁY. Warszawska jazz opera” oraz jako Izabela Łęcka, „Lalka ’89. Kapitalistyczna komedia romantyczna”, Teatr Rampa
Najlepsza rola męska w teatrze muzycznym:
PRZEMYSŁAW GLAPIŃSKI jako Starzyński, „Starzyński”, reż. Konrad Imiela, Teatr Syrena w Warszawie
MACIEJ MACIEJEWSKI jako Beetlejuice, „Beetlejuice”, rez. Jacek Mikołajczyk, Teatr Syrena w Warszawie
MATEUSZ TOMASZEWSKI jako Adam Brodziński, „Starzyński”, reż. Konrad Imiela, Teatr Syrena w Warszawie
KAROL DROZD jako Leopold Tyrmand, „ZŁY. Warszawska jazz opera”, reż. Jerzy Jan Połoński, Teatr Rampa w Warszawie
HUBERT ZAPIÓR jako Figaro, „Cyrulik sewilski”, reż. Grzegorz Chrapkiewicz, Warszawska Opera Kameralna
Najlepszy monodram:
MAŁA EMPIRIA – reż. Anna Ilczuk, Teatr Studio w Warszawie
U MNIE WSZYSTKO W PORZĄDKU – reż. Cezary Tomaszewski, Teatr Studio w Warszawie
Najciekawszy debiut reżyserski/aktorski:
OSKAR WINIARSKI – debiut reżyserski, „Bracia Lehman”, Teatr Współczesny w Warszawie
BŁAŻEJ SZYMAŃSKI za rolę Rockiego, „Czyż nie dobija się koni”, reż. Wojtka Rodaka, AST Kraków i za rolę Wolfganga Stremplina / Willego w „Sprawie Dawida Frankfurtera”, reż. Marcin Wierzchowski, Teatr Wybrzeże w Gdańsku
JĘDRZEJ MATWIJÓW za rolę Franza w „Pułapce”, reż. Adama Orzechowskiego, Teatr Studyjny w Łodzi
SAMUEL DROBISZ za rolę Joela w „Czyż nie dobija się koni”, reż. Wojtek Rodak, AST Kraków
SOFIA GRZYBACZ za rolę Iriny w „Trzech siostrach. Dyplom”, reż. Anna Ilczuk, AST Wrocław
JAKUB DYNIEWICZ za rolę Konrada Pokriefke/ Moritza, „Sprawa Davida Frankfurtera”, reż. Marcin Wierzchowski, Teatr Wybrzeże w Gdańsku
Najlepszy dyplom:
PUŁAPKA – reż. Adam Orzechowski, Teatr Studyjny w Łodzi
TRZY SIOSTRY. DYPLOM – reż. Anna Ilczuk, AST Wrocław
Wydarzenie teatralne roku
CENTRALNY PLAC MUZYKI – za stworzenie pierwszego w Warszawie wielkoskalowego, otwartego festiwalu łączącego najważniejsze instytucje muzyczne miasta; za wyprowadzenie opery, musicalu i muzyki symfonicznej poza tradycyjne sceny oraz stworzenie nowego miejsca spotkania artystów i publiczności w przestrzeni miejskiej.
Największe rozczarowanie sezonu:
SIÓDME WTAJEMNICZENIE – reż. Katarzyna Dudzic-Grabińska, Teatr Nowy w Łodzi
JUBILEUSZ – reż. Maciej Jaszczyński, Teatr Dramatyczny w Warszawie
FILOKTEJA. POWRÓT – reż. Justyna Wielgus, TR Warszawa
SKANDAL SEZONU:
Jan Klata podczas 50. Opolskich Konfrontacji Teatralnych – za wydarzenie, które ujawniło napięcia wokół sposobu prowadzenia teatralnego dialogu. Podczas spotkania po spektaklu doszło do sytuacji, w której twórca zdominował rozmowę i uniemożliwił jej sprawny przebieg, pozostawiając moderatora oraz publiczność w trudnej sytuacji. Sprawa wywołała dyskusję o odpowiedzialności artystów, kulturze debaty i granicach zachowania osób posiadających silną pozycję w środowisku.
Wśród najważniejszych kontrowersji sezonu znalazły się również spory dotyczące funkcjonowania instytucji teatralnych, m.in. sytuacja wokół Polskiego Teatru Tańca i decyzji związanych z kierowaniem zespołem, a także zamieszanie wokół prac nad systemowym zabezpieczeniem socjalnym osób pracujących w zawodach artystycznych.
Był to sezon, w którym wiele napięć środowiskowych wyszło poza kulisy teatrów, pokazując problemy związane z komunikacją, zarządzaniem instytucjami i relacjami między artystami, krytykami, organizatorami oraz publicznością.
Dokonane skróty – redakcja tkk.
Zdjęcia wygrzebane w sieci.
Wiesław Kowalski – absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
R.Z.
